3 - پشتكار در عمل - مداومت و پشتكار در عمل مشكلتر از انجام اصل عمل است و آنچه مهم است ، مداومت است و گرنه گاهى انسان بطور اتفاقى عمل نيكى انجام مىدهد ؛ مثلا شب دچار بىخوابى شده مىگويد بگذار نماز شب بخوانيم يا تلاوت قرآن كنيم اگر به همين مقدار بسنده كند به جائى نمىرسد بايد در عمل نيك پشتكار به خرج داد و اين ارزشمند است كه مولى على ( عليه السلام ) فرمودند : « افْضَلُ العمل ادَوَمُه و انْ قَلّ » : « با فضيلت‌ترين عمل ، عملى است كه مداوم باشد گرچه كم باشد » . « 1 » گاهى انسان كارى را با شوق و گرمى شروع مىكند ولى پس از مدتى از آن سرد مىشود ، در تعليم و تعلم ما بسيار ديديم و فهميديم كه استعداد زياد انسان را به جائى نمىرساند ، آنچه مىرساند مداومت بر عمل است ، حتى آنها كه استعداد خوب دارند با پشتكار در عمل به جائى مىرسند نه فقط با استعداد ! مداومت بر عمل ، گرچه در ابتدا سخت است ولى بسيار در تصميم‌گيريهاى زندگى مؤثر است ، زيرا خود پشتكار و مداومت رياضتى براى نفس است و او را در حوادث دهر و كشاكش آن ورزيده مىكند ، مداومت كن بر عمل گرچه كم باشد ، عمل زياد بىمحتوى كه موجب خستگى و ملالت شود انسان را به جائى جز سرخوردگى از عمل نمىكشاند ، از روايات استفاده مىشود « قليلٌ تدوم عليه خيرٌ من كثيرٌ مَمْلول منه » « 2 » « عمل كم مداوم ، بهتر از عمل زيادى است كه موجب ملالت و خستگى و افسردگى شود » . از عائشه و ام سلمه پرسيده شد چه عملى محبوبتر نزد رسول الله ( صلى الله عليه وآله ) بود گفتند « ماديم عليه و انْ قَلَّ » : « عملى كه مداومت بر او شده گرچه كم باشد » . « 3 » از امام صادق ( عليه السلام ) نقل شده كه امام سجاد ( عليه السلام ) بسيار مىفرمودند : « انّى لُاحِبّ

--> ( 1 ) . ميزان الحكمه ، جلد 7 ، صفحه 19 . ( 2 ) . ترغيب ، جلد 4 ، صفحه 130 ؛ ميزان الحكمه ، جلد 7 ، صفحه 18 . ( 3 ) . ترغيب ، جلد 4 ، صفحه 130 ؛ ميزان الحكمه ، جلد 7 ، صفحه 7 . .